« سپندارمز» يا « سپنتا آرمئي تي » ايزد بانوي زمين است و جشن اسفندگان يادآور اين امشاسپند سودرسان است.

آرمئي‌تي را فروتني، بردباري و فرمانبرداري چم(معنا) كرده‌اند و اين امشاسپند نماد و نشانه‌اي از اين معاني و افزودن بر آن، ايمان و فداكاري و مهر و محبت دانسته‌اند كه ياري رسان و پشتيبان زنان نيك و پارسا به شمار مي‌رود.

آيين بزرگداشت اين ايزد بانو و جشن اسفندگان هم اكنون در ٢٩ بهمن ماه برگزار مي‌شود و در ايران باستان در روز پنجم از ماه اسفند بود، چون سپندارمز يا سپندارمزد نام پنجمين روز از روزهاي ماه زرتشتي است.

اين جشن نشان و نمادي از ارزش و جايگاه زن در فرهنگ پربار و كهن ايران است. كوتاه سخن اين جشن ديدگاه روشن ايرانيان باستان به زن در زماني است كه او در جهان از جايگاهي برخوردار نبود و به او تنها همچو كنيز نگاه مي‌كردند. اين گونه بود كه گروه مردماني توانستند سده‌هاي دراز، جهان را شيفته و گيراي فرهنگ فرهيخته و زيباي خود كنند.

امروزه نيز زرتشتيان همچنان گذشته اين روز را به نام روز زند و روز مادر جشن مي‌گيرند.

در ايران باستاني در اين روز زنان به شوهران خود مهر ارمغان مي‌دادند و مردان، زنان و دختران را بر تخت شاهي مي نشاندند و به آنها پيشكشي مي‌دادند. اين پيشكشي مي‌توانست از يك شاخه گل تا هر چيز ديگري باشد.

انگيزه جشن سپندارمزگان

همساني زن و مرد در ايران باستان يكي از آيين سپند و جدايي ناپذير فرهنگ ايران بود. زنان ايران باستان پادشاه، فرماندار( وزير)، مهساز (مهندس) و سركده(فرمانده) سپاه مي‌شدند كه آرتيميس يكي از آنان  بنام ترينشان است. ولي اين همساني تنها به كارنامه امپراتوري گذشته ايران بسنده نمي‌شود و ريشه‌هاي كهن فرهنگي داشت. در اوستا، زن از جايگاه بلند و ارجمندي برخوردار است، براي نمونه در اوستا مي‌خوانيم: دختران در گزينش همسر آزادند و پدر و مادر نمي‌توانند دخترانشان را وادار به پيوند با كسي كه او دوستش نمي‌دارد، بكنند.

اين مطلب با بندي از گات‌ها به پايان مي‌بريم:

« اي آرمئي تي، اي نماد و نشانه ايمان و دوست داشتن، آن پرتو ايزدي را كه پاداش زندگاني سراسر نيك منشي است، به من ارزاني دار» ( گات ها هات ٤٣ بند يك )