امشاسپند خورداد؛ نگاهبان آب ورود و دريا آيين

 

چهارم خورداد(خرداد)ماه هر سال را كه برابر است با خورداد روز، در ايران باستان جشن مي‌گرفته‌اند و هم‌اينك نيز زرتشتيان پاسدار اين آيين هستند.

يكي از يشت‌هاي اوستا خورداد نام دارد كه چهارمين يشت است.

در بند ده اين يشت ميخوانيم:

« اورا- امشاسپند خورداد را – براي فر و فروغش با نماز[ ‎ْي به بانك] بلند و با زور مي‌ستاييم. ما امشاسپند خورداد را با هوم آميخته با شير، با برسم با زبان خرد، وبا انديشه و گفتار وكردار(نيك) ، با زور و با سخن رسا مي‌ستاييم.»

در كتاب بندهش نيز درباره امشاسپند خورداد آمده است:

« خورداد سرور سال‌ها و ماه‌ها و روزهاست؛(واين) از اين روي است كه او سرور همه است. او را آب مايملك دنيوي است. هستي، زايش و پرورش همه‌ موجودات جهان از آب است و زمين را نيز آباداني از اوست. چون اندرسال،(اگر) نيك شايد زيستن، به سبب خورداد است... او كه آب را رامش بخشد يا بيازارد،آن‌گاه،خورداد

(ازاو )آسوده يا آزرده بود. او را همكار، تير و باد و فروردين است.

خورداد ، امشاسپند نگاهباني آب‌ها، نهرها و درياها است و نمادي است از مفهوم نجات بشر و از آنجا كه پاره‌اي از مراحل آفرينش، مانند آب و گياه به گونه‌ طبيعي جفت‌اند، همواره در متون كهن همراه با امرداد، امشاسپند نگاهبان گياه آورده مي‌شود.

پيشكش اين دو امشاسپند ثروت و رمه(چهارپايان) است، به گونه‌اي كه اين دو، نماينده‌ آرمان‌هاي نيرومندي، سرچشمه‌ زندگي و رويش هستند.

هماوردان خاص آن‌ها، ديوان «گرسنگي»و «تشنگي» اند و همكاران خردادنيز، ايزد«تيشتر» و «باد» و «فروهر پرهيزكاران» هستند.

در باور ايرانيان ، خورداد در هنگام حمله‌ اهريمن، آب را به ياري فروهرها، مي‌ستاند به باد مي‌سپارد و باد آن را با شتاب به سوي كشورها مي‌برد و به وسيله‌ ابر مي‌باراند.

در نامگذاري ماه‌ها، خورداد و امرداد در دو طرف ماهي هستند كه نماد آن «تير» يا «تيشتر» است و تيشتر ايزد باران است.

نياكان فرهيخته‌ ما در اين روز به كنار چشمه‌ سارها، رودها و درياچه‌ها مي‌رفته‌اند و همراه با نيايش اهورامزدا و جشن و شادماني، تن خود را نيز با آب مي‌شسته‌اند.

ابوريحان بيروني نيز در آثارالباقيه به مراسم شست‌وشوي ويژه‌اي كه در اين روز برگزار مي‌شده است، اشاره مي‌كند.

اهورامزدا از سرچشمه‌ بخشايندگي خويش اين فروزه را به واسطه‌ امشاسپند هئوروتات به آفريدگان خود بخشيده است تا هر پديده‌اي رسا شود و رسايي و تندرستي نه تنها ويژه‌ اين جهان است، بلكه رسايي مينوي و تندرستي روح و روان ، هدف والاي جهانيان است.

اهورامزدا مي‌خواهد كه همگان به ياري امشاسپند هئوروتات از اين بخشايش مينوي و مهرباني حقيقي برخوردار شوند و هركس بتواند با نيروي رسايي و پرورش و افزايش آن در وجود خويش، داراي مقام رسايي و كمال بي‌زوال شود.