|
 «اي
آرمئيتي، اي نماد و نشانه ايمان و دوست داشتن، آن پرتو
ايزدي را كه پاداش زندگاني سراسر نيكمنشي است، به من
ارزاني دار» (گاتها هات 43 بند يك)
«سپندارمز» يا «سپنتا آرمئيتي» ايزد بانوي زمين است و جشن
اسفندگان يادآور اين امشاسپند سودرسان است.
آرمئيتي را فروتني، بردباري و فرمانبرداري معنا كردهاند
و اين امشاسپند نماد و نشانهاي از اين معاني و افزودن بر
آن، ايمان و فداكاري و مهر و محبت دانستهاند كه ياريرسان
و پشتيبان زنان نيك و پارسا به شمار ميرود.
آيين بزرگداشت اين ايزد بانو و جشن اسفندگان هماكنون در
29 بهمن ماه برگزار ميشود و در ايران باستان در روز پنجم
از ماه اسفند بود. چون سپندارمز يا سپندارمزد نام پنجمين
روز از روزهاي ماه زرتشتي است.
ابوريحان بيروني در كتاب آثار الباقياقيه آوردهاست:
«اسفندارمز فرشته موكل بر زمين است...
سپندارمز در ماه سپندارمز به جهت يكي شدن نام روز با ماه
عيد زنان بودهاست و مردان به زنان هديه ميدادند.
اين رسم در شهرهايي چون اصفهان، ري و پهله و شهرهاي مركزي
و غرب ايران باقيماندهاست و به فارسي مزدگيران گويند.»
چنانكه بيروني نيز اشاره كردهاست، سپاس و ستايش مادران و
زنان از ويژگيهاي اسفندگان است. در اين روز زنان و مادران
لباس نو ميپوشند و انجام كارهاي خانه بر عهده پدران و
فرزندان است. در اوستا مجموعه نوشتههاي دين و آئيني نيز
بارها به زنان پارسا و نيك، درود فرستادهشده، جايگاه و
مقام بلند معنوي براي آنها آرزو ميشود.
«…از بين زنان و مردان، كسي كه برابر آيين راستي ستايشش
بهتر است، مزدا اهورا از آن آگاه است.
زنان و مردان را ما ميستاييم… اين زمين را با زناني كه
روي آن زندگي ميكنند، ميستاييم. اي اهورامزدا ميستاييم
زناني را كه در اثر درستكاري و راستي سرآمد شدهاند… ما
ميستاييم مردان و زنان نيك انديش كه در هر كشور با وجدان
نيك بر ضد بدي قيام ميكنند… كدبانوي خانه را كه اشو و
سردار اشو است ميستاييم. زن پارسايي را ميستاييم كه
بسيار نيكانديش بسيار نيكگفتار، بسيار نيككردار،
فرهيخته باشد. اي اهورامزدا ما ميستاييم ياري رسان را…»
و از سوي ديگر سپنته آرمئيتي در نقش مادي خود نگهبان زمين
شناختهميشود و اين به دليل ويژگيهاي مشترك زمين با زن
مانند زايندگي، فروتني، مهرباني، بردباري و مهر و محبت
شايسته است. سپندارمز، روز زن و زمين ناميده ميشود. پس
هماكنون در گاهشماري خورشيدي با روز بيست و نهم ماه بهمن
برابر شده است و براي گراميداشت زمين و زن گرفته ميشود.
اسفندگان روز مادر، روز زن و زمين، گراميداشت همه فروزگان
پسنديده نيكوي انساني كيش زرتشت است.
جايگاه وي در نزد اهورامزدا به گونهاي است كه ايزدان و
ايزد بانواني چون آبان، آناهيتا و ماراسپند به همكاري وي
گماردهشده و به فرمان اهورا با اين دستياران مينوي، زمين
پاك نگاه داشته ميشود. اين ايزد بانو به همراه دستياران
خويش و ديگر مينويان با تيرگيها ميجنگند تا خورشيد را در
روز ديگر از خاوران بيرون بياورند. برپايه باورهاي
مزديسنا، سپندارمزد موكل بر دوازده ماه سال و پنجمين روز
از هر ماه است و در ايران باستان پنجمين روز از ماه اسفند
جشني بزرگ بر پا ميشد و به آن جشن اسفندگان گفتهميشد.
اين جشن به نامهاي ديگر نيز نامبردار بوده؛ جشن مزدگيران،
مژدهگيران و گژدم. اين جشن به جشن زنان نيز معروف بوده و
زنان در اين روز از همسران خود هدايايي دريافت ميكردند.
ويژگيهاي اين ايزد بانو در نوشتههاي ديني شخصيت مادرانه
و بردبارش بودهاست. در آيين مزديسنا براي اين ايزد بانو
دشمنان بزرگي برشمردهشده؛ بزرگترين اين دشمنان
«تروميئتي»، ديو غرور و نخوت است. در اين آيين، اهورا،
نماد زميني سپندارمزد را «بيدمشك» قرار داده و خويشكاري وي
را پرورش آفريدگان و گسترنده چراگاهها مقرر كردهاست.
اين ايزدبانو جايگاه ويژهاي نزد ايرانيان باستان
داشتهاست. در اين باورها فرمان برداشتن تيروكمان از سوي
وي به آرش دادهشد تا به آن مرز ايران و توران تعيين شود.
و سپندارمزد با رخصت از منوچهر به پرسشهاي افراسياب بد
كنشت پاسخ گفت و آب به ايران شهر باز آمد.
منابع :
1- آيين اختيار نوشته كورش نيكنام
2- دوهفته نامه امرداد شماره 154
|
